Hoogsensitiviteit bij honden

Gastblog door: Kim Reul

Dat niet enkel mensen een persoonlijkheid hebben, maar ook honden, zal elke hondeneigenaar wel beamen. Als je een Shiba in huis hebt, dan weet je maar al te goed hoe groot zo’n persoonlijkheid wel kan zijn. Maar wist je dat er ook zoiets bestaat als hoogsensitiviteit bij honden? Ja, echt! Canine Sensory Processing Sensitivity is het hondse equivalent van hoogsensitiviteit.

Onderstimulatie en overprikkeling
De hondenwereld staat bol van artikels over onderstimulatie van honden. Dieren die zich vervelen en dan gaan slopen. Hersenwerkje hier en snuffelwandeling daar en je verveelde hond wordt weer een blije pup. Het andere eind van het spectrum, overprikkeling, wordt nog niet zo vaak belicht. En toch kunnen te veel prikkels een even negatieve impact hebben
op jouw favoriete viervoeter. Miscommunicatie en overprikkeling vormen de grootste oorzaken van emotionele problematiek bij onze honden.

Een hond die in een stedelijke omgeving groot wordt, wordt constant blootgesteld aan een gigantische hoeveelheid prikkels zowel binnen- als buitenshuis zoals de telefoon die gaat, de bel, geluid van de straat, helikopters, noem maar op. Heeft je hond dan nog een groot raam waar hij op de uitkijk kan staan, dan worden hier nog visuele stimuli aan toegevoegd. Mensen die langs wandelen, de postbode of een andere hond uit de straat. Elke keer gebeurt er wat in de hersenen van jouw hond.
Hij verwerkt deze prikkels om te beoordelen of hij moet reageren of niet, want zeg nu zelf die hond van achter de hoek is toch maar een rare snuiter. Een ‘normale’ reactie, in verhouding tot het gepercipieerde gevaar heet adaptief gedrag.

Een hond die wegloopt van een gevaarlijke situatie, vertoont dus adaptief gedrag, maar een hond die elke situatie gaat mijden, vertoont een symptoom binnen zijn gedrag dat kan wijzen op een emotionele verstoring. Voor de hond is dit vermijdingsgedrag echter wel functioneel: het helpt hem om zo goed mogelijk met de situatie om te gaan. Vanuit het perspectief van de hond, is het dus een normaal gevolg, maar vanuit menselijk perspectief is het soms moeilijk te begrijpen. Sommige honden hebben zelden last van
deze prikkels en doen lekker hun zin, andere honden wennen er geleidelijk aan, maar er zijn ook viervoeters die hier helemaal niet aan gewoon kunnen worden. Hoe uit zich dat dan?

Een gezellige dag met soortgenoten, veel tweevoeters, wapperende vlaggen en veel gezelligheid kan bij een hoogsensitieve hond voor overprikkeling zorgen.

Wie een hoogsensitieve hond in huis heeft, weet dit maar al te goed. Bang van luide geluiden? Angstig als er een skateboarder langs sjeest? Staart tussen de poten als de wind te hard blaast? Toch is een hoogsensitieve hond niet noodzakelijk een angsthaas. Ze kunnen ook agressief of reactief uit de hoek komen. Of rare gewoontes ontwikkelen zoals staren naar het plafond naar iets dat zij alleen zien, hyperactief zijn of hard trekken aan de lijn.

Het constant blootgesteld worden aan vele prikkels triggert bij honden de zogenaamde vecht – of vluchtrespons. Het lichaam maakt zich klaar om te reageren door bijvoorbeeld bloed naar de grote spieren te sturen. Het lichaam produceert dan ook cortisol of stresshormoon in de bijnieren. Dit stresshormoon heeft tijd nodig (zo’n 72 uur, maar dit varieert) om af te breken in het lichaam en dat kan alleen door terug in rust te gaan.

Chronische overprikkeling zorgt er eigenlijk voor dat de cortisolgehaltes niet echt dalen en de hond, mensen trouwens ook, in een chronische stresstoestand blijft. En daar loopt het ‘fout’. Het gedrag van de hond kan dan rare vormen aannemen. Kortom, het is leuk om de lotto te winnen, naar een pretpark te gaan, parachute te springen, maar alles op dezelfde dag en dat dagen aan een stuk, zou jij toch ook een beetje teveel van het goede vinden?

Dat niet enkel mensen een persoonlijkheid hebben, maar ook honden, zal elke hondeneigenaar wel beamen. Als je een Shiba in huis hebt, dan weet je maar al te goed hoe groot zo’n persoonlijkheid wel kan zijn. Maar wist je dat er ook zoiets bestaat als hoogsensitiviteit bij honden? Ja, echt! Canine Sensory Processing Sensitivity is het hondse equivalent van hoogsensitiviteit.

Afbeeldingsresultaat voor hyperarousal dog
Symptomen bij overprikkeling

En hoe zit dat dan met die hoogsensitiviteit?
Bepalen of je hond nu hoogsensitief is of niet vraagt om veel aandacht van jou als baasje. Maak eens wat filmpjes en probeer te herkennen wanneer en waarom je hond reageert. Is het die arrogante kat van de buren die langs paradeert? Of reageert hij op dingen die jij niet meteen als stimulus zou zien? Bibberen, staart tussen de poten en oren plat, zijn overduidelijke tekenen van een hond die zich absoluut niet goed voelt. Maar honden laten heel wat meer zien in hun gedrag dan wij, als tweepoters, kunnen oppikken. Chronische overprikkeling kan dan ook moeilijk te spotten zijn. Het gedrag kan al langere tijd aanwezig zijn. Soms is de initiële stressor reeds voorbij, maar heeft de hond te weinig hersteltijd genoten om de sensorische ervaring voldoende te verwerken. Op dat moment lijkt het moeilijk om de oorzaak van de chronische stress te onthullen.

Een aantal zaken waar je op kunt letten:

algemeen teruggetrokken houding

sterke fight/flight reflex

regelmatig terugkerende reactieve houding (blaffen, uithalen, aanvallen…)

irrationele angsten

gezondheidsproblemen (zwakke immuniteit, verteringsproblemen…)

verhoogde prikkelbaarheid/ nervositeit

extreem emotionele reacties op gemiddelde prikkels

slaapstoornissen

apathie


Recent onderzoek van Dr. Maya Braem et. al. (2017) naar canine sensory processing sensitivity heeft een checklist opgeleverd. Deze lijst is onderverdeeld in verschillende secties zoals reactiviteit en emotionele gevoeligheid. Kan je op 15 of meer dingen volmondig ‘ja’ antwoorden, dan heb je misschien wel een hoogsensitieve hond in huis.

Opwinding

Mijn hond raakt makkelijk gestresseerd, is gemakkelijk overweldigd door bepaalde situaties;

Mijn hond wordt snel nerveus of is vaak nerveus;

Mijn hond is onzeker en/of voorzichtig;

Mijn hond schrikt snel;

Mijn hond heeft moeilijkheden zich aan te passen aan veranderingen in het alledaagse leven;

Mijn hond is wantrouwig;

Mijn hond heeft er last van wanneer mensen of dingen hem aanraken;

Mijn hond heeft nood aan een gevoel van veiligheid;

Het duurt lang eer mijn hond rustig is nadat er is opwindend is gebeurd;

Mijn hond heeft het lastig om alleen te zijn of wanneer ik uit het zicht verdwijn.

Perceptie/reactiviteit – lage sensorische drempel

Mijn hond is reactief, dit wil zeggen dat hij snel kleine stimuli herkent en daar snel of sterk op reageert;

Mijn hond is altijd alert;

Mijn hond lijkt alles in zich op te nemen wat er rondom hem gebeurt;

Mijn hond is snel opgewonden door positieve of negatieve stimuli;

Mijn hond reageert sterk op visuele stimuli;

Mijn hond merkt bijna alles op;

Mijn hond is veeleisend;

Mijn hond is rusteloos.

Emotionele/ esthetische gevoeligheid

Mijn hond is gevoelig;

Mijn hond reageert op kleine veranderingen in stem zoals intonatie en volume;

Mijn hond reageert sterk op straffen;

Mijn hond is emotioneel; dit wil zeggen dat hij sterk reageert op positieve en negatieve; gebeurtenissen;

Mijn hond reageert als er thuis ruzie is;

Mijn hond is attent;

Mijn hond merkt kleine veranderingen op;

Mijn hond lijkt na te denken;

Mijn hond is intelligent;

Mijn hond is gewillig.

Mijn Shiba is hoogsensitief, wat nu?
Merk je dat je Shiba hier wel last van heeft en bijvoorbeeld vaak hyperactief gedrag vertoont, moeilijk tot rust kan komen, aarzel dan niet om een gedragstherapeut in te schakelen. Wel eerst checken of ze weten wat hoogsensitiviteit bij honden nu juist inhoudt. De klassieke methodes werken nou eenmaal niet zo goed bij een hoogsensitieve hond.
Belangrijk is om rust te kunnen brengen, door bijvoorbeeld heel wat van de stimuli weg te nemen. Je kan het raam afplakken of bepaalde geluiden verminderen. Een eigen prikkelarme omgeving creëren waar hij zich kan terugtrekken. Zorg dat je thuisomgeving voorspelbaar is, routine dus. Dit geeft extra veiligheid waar jouw hoogsensitieve viervoeter nood aan heeft.
Een goede balans tussen opwinding en tijd om te herstellen is essentieel. Dit verhoogt ook het leer- en aanpassingsvermogen van jouw hond en stelt hem beter in staat om met prikkels om te gaan. Zorg dat de fysieke activiteit die jullie samen ondernemen niet te opwindend is, misschien even dat balletje laten voor wat het is? Leer te kijken naar jouw hond en te begrijpen wat hij wil.

En vooral, leer te aanvaarden dat hij de wereld net iets anders ervaart, maar dat is meer dan oké.

Bibliografie

Braem, M., Asher, L., Furrer, S., Lechner, I., Würbel, H., & Melott, L. (2017, mei 16). Development of the “Highly Sensitive
Dog” questionnaire to evaluate the personality dimension “Sensory Processing Sensitivity” in dogs.

Farricelli, A. (2018, Maart 18). Is Sensory Overstimulation Stressing Your Dog?

Reusche, S. (2012, Januari 6). Too Much of a Good Thing: Overexcitement in Exercise.

Vander Aa, I. (2018). Lezing: Hoogsensitiviteit bij honden.